Falënderimi i takon vetëm Allahut. Atë e lavdërojmë, prej Tij ndihmë dhe falje kërkojmë, dhe tek Ai strehohemi nga të këqijat e vetes sonë dhe nga veprave të këqija që veprojmë. Këdo që e udhëzon Allahu, askush nuk mund ta humbasë, e këdo që Ai e lë në humbje, askush nuk mund ta udhëzojë. Dëshmoj se nuk ka zot tjetër përveç Allahut, Një dhe i pa shok, dhe se Muhamedi është rob dhe i Dërguar i Tij, Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të, mbi familjen dhe mbi shokët e tij.
O besimtarë – robër të Allahut : Në hutbën e kaluar folëm për disa nga zgjidhjet që ka sjellë Sheriati i Allahut të Lartësuar për të trajtuar problemin e varfërisë. Nga këto zgjidhje, dhe një nga më të rëndësishmet, është puna, përpjekja dhe fitimi me punë të ndershme. Tjetër zgjidhje që përmendëm është kursimi në shpenzime dhe shmangia e shpenzimeve të kota. Po ashtu, një tjetër mënyrë është që të afërmit të ndihmojnë njëri-tjetrin financiarisht.
Gjithashtu, Islami ka ndaluar disa transaksione financiare që çojnë në rritje të varfërisë ose që shfrytëzojnë nevojat e të varfërve.
Duke vazhduar me këtë temë, sot do të flasim për një tjetër aspekt të rëndësishëm të zgjidhjes së këtij problemi, e ai është dhënia e ndihmësdhe solidariteti nga muslimanët për njëri-tjetrin dhe shpenzimi i pasurisë për të tjerët.
Nën këtë aspekt përfshihen shumë çështje, por tre prej tyre janë më të rëndësishmet:
Së pari: zekati, së dyti: sadakaja, dhe së treti: huaja e ndihmës.
E para dhe më kryesorja është zekati, ky obligim që Allahu i Lartësuar e ka bërë për besimtarët muslimanë, duke urdhëruar që ta nxjerrin nga pasuria e tyre dhe ta japin për të varfërit.
Profeti ﷺ dërgoi Muadhin në Jemen dhe i urdhëroi të mësojë njerëzit për disa gjëra bazike, duke iu thënë: “Mësoj ata se Allahu ka bërë obligim të nxjerrin zekatin nga pasuria e të pasurve të tyre, për të shpërndarë tek të varfërit e tyre.” Ky është zekati.
Zekati, o të dashur është një nga detyrat bazë të Islamit dhe një nga shtyllat themelore të kësaj feje. Profeti ynë ﷺ, siç transmetohet në hadithin e saktë nga Ibn Umeri, tha: “Islami është i ndërtuar mbi pesë gjëra: dëshminë se nuk ka Zot tjetër përveç Allahut dhe se Muhamedi është i Dërguari i Tij, faljen e namazit, dhënien e zekatit, haxhin dhe agjërimin e Ramazanit.”
Profeti ﷺ vendosi zekatin në vendin e tretë pas dy dëshmive të besimit dhe faljes së namazit. Allahu i Lartësuar bëri që zekati të jetë tregues i hyrjes në Islam, pas pendimit nga shirku dhe pas faljes së namazit. Allahu në suren Tevbeh 11 thotë: “Nëse pendohen dhe kryejnë namazin dhe japin zekatin, ata janë vëllezër tuaj në fenë.”
Nuk realizohet vëllazëria fetare, as vëllazëria islame, përveçse me këto tre gjëra: që të pendohen nga shirku -idhujtaria, të kryejnë namazin dhe të japin zekatin.
Dhe Allahu i Lartësuar ka paralajmëruar me ndëshkim të ashpër ata që hezitojnë të japin zekatin, duke thënë: “Ata që grumbullojnë ar dhe argjend dhe nuk e shpenzojnë për hir të Allahut, paralajmëroji me dënim të dhembshëm. Do të vijë dita, kur (thesaret e mbledhura) do të digjen në zjarrin e Xhehenemit dhe me to do të damkoset balli, anët dhe shpina e tyre e do t’u thuhet: “Kjo është ajo që keni grumbulluar për veten; pra, shijoni atë që grumbulluat!” [Tevbeh: 34-35]
Ky është një dënim i ashpër me të cilin personi do të sanksionohet me pasurinë që ka grumbulluar dhe nuk ka dhënë të drejtën e Allahut të Lartësuar në të.
Profeti ynë -salallahu alejhi ue selam- thotë në hadithin e saktë: “Ai që Allahu i ka dhënë pasuri dhe nuk ka dhënë zekatin e saj, pasuria e tij do të paraqitet për të Ditën e Kijametit si një gjarpër i helmuar, i rrethuar rreth qafës së tij, dhe do ta kapë me dy nofullat e tij dhe do t’i thotë: ‘Unë jam pasuria jote, unë jam thesar i yt’.”( Sahihul Buharij: 1403)
Dhe pastaj Allahu thotë: “ Ata që bëhen koprracë me të mirat që ua ka dhënë Allahu, kurrsesi të mos mendojnë se kështu është më mirë për ta! Jo, kjo është më keq për ata! Ajo që kanë grumbulluar do t’u ngarkohet atyre në qafë Ditën e Kiametit.” [Ali Imran: 180]
Kështu pasuria që dikush e gëzonte në këtë botë, Ditën e Kijametit do të shndërrohet në një mjet ndëshkimi për të, dhe ka shumë tekste të tjera që tregojnë për detyrimin e zekatit, inkurajimin për ta dhënë dhe paralajmërimin kundër lënies pas dore.
Le të ndalemi pak, të dashur besimtarë, dhe të reflektojmë mbi këtë adhurim të madh, mbi zekatin, dhe të shohim se si zekati është zgjidhje për problemin e varfërisë.
Allahu i Lartësuar e ka bërë të detyrueshëm zekatin në pasuritë e të pasurve dhe të begatëve, duke e bërë atë të detyrueshëm për llojet dhe kategoritë e pasurive të tyre: për të mbjellurat dhe frutat, për bagëtitë, për arin dhe argjendin, dhe për mallrat tregtare, me koncensuz të të gjithë dijetarëve.
Ndërsa dijetarët janë ndarë për çështje të tjera dhe për pasuri të tjera nëse zekati është i detyrueshëm apo jo. Por e rëndësishme, të dashur besimtarë, është të dimë se kur këto pasuri arrijnë një masë të caktuar të quajtur nisab, atëherë detyrimisht duhet të jepet zekati.
Allahu i Lartësuar ka përcaktuar sasinë e zekatit që duhet të jepet nga pasuritë: për të mbjellurat dhe frutat detyrohet dhjetë përqind ose gjysma e dhjetë përqindshit.
Për arin dhe argjendin detyrohet një e katërta e dhjetës- 2,5%, dhe po ashtu për mallrat tregtare.
Për bagëtitë, deve, lopë dhe delet, zekati ka masat e veta të përcaktuara.
Dhe i pasuri që zotëron këtë pasuri duhet të nxjerrë zekatin prej saj, jo si bamirësi, as si dhuratë apo mirësjellje, por si obligim i detyruar, një urdhër i domosdoshëm që nuk ka rrugë tjetër për ta shmangur.
Dhe këtë obligim Allahu i Lartësuar e ka quajtur të drejtë për të varfrit, duke thënë: “Dhe në pasuritë e tyre ka një të drejtë të qartë për të varfërit dhe të mjerët.” [El-Mearixh: 24-25]
Kjo e drejtë, siç është e vendosur mbi pasuri, nuk humbet kurrë, edhe nëse kalojnë shumë vite, edhe nëse pronari i pasurisë vdes, kjo e drejtë mbetet e detyrueshme mbi pasurinë e tij. Zekati duhet nxjerrë nga pasuria përpara se të ndahet trashëgimia për trashëgimtarët; sepse kjo nuk është bamirësi apo mirësjellje nga ana e tyre, por është e drejtë e detyrueshme për Allahun e Lartësuar, që e ka caktuar për të varfrit dhe të gjorët.
SubhanAllah! Të gjitha këto bëhen për kë?
Të gjitha këto bëhen për të varfrit, në mënnyrë që të pasurit të mos monopolizojnë pasurinë dhe që pasuria të mos qëndrojë vetëm tek disa:“në mënyrë që ajo të mos qarkullojë vetëm në duart e të pasurve nga mesi juaj.” [El-Hashr: 7]
Vini re, të dashur besimtarë, se kur pronari i pasurisë detyrohet të japë zekatin, ai do të detyrohet automatikisht të tregtojë me të dhe të investojë këtë pasuri. Pse?
Sepse nëse pasuria mbetet e deponuar, nëse kjo pasuri qëndron në thesare dhe nuk investohet, vetëm pas dhjetë vitesh do të duhet të japë një e katërtën e pasurisë së tij për zekat. Çdo vit nxjerr një të katërtën e dhjetës, dhe brenda dhjetë vjetësh do të detyrohet të japë një të katërtën e pasurisë së tij.
Dhe me kalimin e viteve, kjo pasuri do të shkojë nëse nuk tregtohet, kështu që pronari do të detyrohet të tregtojë dhe të investojë këtë pasuri. Dhe kush do të përfitojë nga kjo tregti? Të gjithë përfshi edhe të varfrit. Ata do të gjejnë punë, do të kenë mundësi të fitojnë jetesën, dhe do të përfitojnë nga kjo pasuri. Ata përfitojnë nga kjo pasuri, qoftë nëse ajo mbetet e ruajtur në thesare përmes zekatit, apo qoftë se nxirret nga thesaret dhe investohet, duke e përdorur përmes punës që do të marrin.
Këtu, të dashur besimtarë, lind një pyetje shumë e rëndësishme, e që ndoshta shumë njerëz gabojnë në të: sa duhet t’i jepet të varfrit nga zekati? Disa mund të thonë: të varfrit u jepen në muajin Ramazan, për shembull dy tre qind… dhe kur kalon muaji Ramazan, ajo është harxhuar, atëherë si mund të konsiderohet zekati një e drejtë për të varfrit, nëse nuk sjell diçka të prekshme që ndryshon realitetin e tyre?
Këtu shumë njerëz gabojnë, duke menduar se zekati duhet shpërndarë në shumë pjesë të vogla dhe për një numër të madh të varfërish. Por e vërteta është se nuk është e detyrueshme ta bësh këtë.
Dijetarët kanë mendime të ndryshme për këtë çështje. Disa thonë se të varfërve duhet t’u jepet sa ju mjafton për një vit të tërë, që ata të mund të jetojnë me këtë pasuri deri në vitin tjetër, dhe pastaj të marrin nga zekati i vitit tjetër, dhe kështu nuk do të kenë nevojë për askënd tjetër.
Disa mund të habiten kur dëgjojnë këtë mendim, por më i jashtëzakonshëm, siukrse që edhe më i fortë dhe më i vlefshëm, është se të varfërve duhet t’u jepet sa ju mjafton për gjithë jetën e tyre. Dijetarët bazohen në hadithin e Kubejsa bin Muharik el-Hilali, radiallahu anhu, që tha: “ “Kam marrë përsipër një barrë (borxh për të pajtuar njerëzit), dhe erdha te i Dërguari i Allahut صلى الله عليه وسلم që t’i kërkoj ndihmë për të. Ai më tha: ‘Qëndro derisa të na vijë sadakaja, e do të urdhërojmë që të jepet për ty.’ Pastaj tha: ‘O Kabisah, lypja nuk është e lejuar veçse për tre persona: një njeri që ka marrë përsipër një barrë (borxh pajtimi), i lejohet të kërkojë derisa ta shlyejë, pastaj duhet të ndalet; një njeri që e ka goditur një fatkeqësi që i ka shkatërruar pasurinë, i lejohet të kërkojë derisa të arrijë një mënyrë jetese të mjaftueshme; dhe një njeri që e ka goditur varfëria e thellë (nevoja e skajshme), derisa tre njerëz me mend në popullin e tij të dëshmojnë: “Vërtet filani është në varfëri”, i lejohet të kërkojë derisa të sigurojë një jetesë të mjaftueshme. Çfarëdo tjetër përveç këtyre, o Kabisah, është haram; ai që e merr, e ha haram.“ [Transmeton Muslimi, Ebu Davudi dhe Nesaiu]
Ky hadith tregon se të varfrve dhe nevojtarëve duhet t’iu jepet mjaftueshëm, që të mos kenë nevojë për askënd tjetër.
Disa mund të pyesin: si mund të mjaftojë?
Dijetarët thonë: nëse personi ka një zanat, atij i jepet pasuria që të blejë vegla për zanatin e tij, që të punojë dhe të fitojë jetesën, dhe të bëhet i pavarur nga të tjerët, edhe nëse këto vegla kushtojnë shumë. Nëse di të tregtojë, i jepet pasuri për tregti. Nëse di të punojë tokën, i blihet një copë toke për të punuar dhe mbjellë, që të bëhet i pavarur.
Kjo është e përmendur në librat e dijetarëve, veçanërisht të shkollës shafiite.
Madje më shumë se kaq, dijetarët thonë: nëse një person është i paaftë për të punuar dhe nuk mund të punojë, atij mund t’i blihet një pasuri tokësore që të mund ta japë me qira, dhe të jetojë nga qiraja e asaj pasurie.
Kush bën këtë gjë në kohët e sotme?
Nëse kjo praktikë do të zbatohej, çdo vit një grup të varfërish do të bëhej i pavarur, vitin tjetër një grup tjetër, dhe vitin pasues një grup tjetër, derisa të gjithë të varfrit të bëheshin të pavarur.
Sidomos kur e dimë, të dashur besimtarë, se pasuritë e zekatit që duhet të nxirren nga të pasurit në kohët tona janë shumë të mëdha. Vetëm zekati i pesëdhjetë tregtarëve të mëdhenj arabë çdo vit arrin 7 miliardë dollarë, sa buxheti i një shteti të tërë. Dhe çfarë të themi për të gjithë tregtarët e tjerë, që janë me mijëra? Apo për pasuritë e të tjerëve që nuk janë tregtarë? Kështu që paratë e zekatit janë shumë të mëdha, por fatkeqësisht, kur nuk menaxhohen mirë, kur nuk mblidhen në mënyrë të saktë dhe nuk shpërndahen si duhet, ato nuk japin ndikim në jetën e muslimanëve.
Prandaj, të dashur besimtarë, nëse muslimanët duan që zekati të ketë një ndikim të vërtetë në luftën kundër varfërisë, është e domosdoshme që njerëzit të largohen nga servilizmi, dhuratat e padrejta, të largohen nga vjedhja dhe përvetësimi i pasurive të zekatit, të mos manipulojnë dhe të mos shfrytëzojnë ato para. Nëse ekziston një qeveri e drejtë dhe shtet i drejtë që mbledh zekatin në mënyrë të saktë dhe e shpërndan tek nevojtarët si duhet, besoni se kjo do të jetë një zgjidhje efektive për këtë problem.
Omer bin Abdulaziz Allahu e mëshiroftë, në dy vjet arriti të zhdukë varfërinë, deri në atë pikë sa një person sillej duke kërkuar për të varfrit të dhurojë zekatin, por nuk gjente askënd, të gjithë ishin bërë të pavarur, kur kishte një menaxhim të duhur, një vullnet të fortë dhe një qëllim të sinqertë.
Ne i kërkojmë Allahut, Subhanehu ve ta’ala të përmirësojë të gjitha gjendjet tona.
Allahu e bëftë të bekuar për mua dhe për ju në Kuranin fisnik, dhe na bëftë dobi me ajetet e tij. Them atë që dëgjuat, dhe kërkoj falje nga Allahu për veten dhe për ju – me të vërtetë Ai është Falës dhe Mëshirëplotë.
Hutbeja e dytë
Falënderimi i takon Allahut, i cili dërgoi të Dërguarin e Tij me udhëzim dhe me fenë e vërtetë, për ta ngritur atë mbi çdo fe tjetër, dhe Allahu mjafton si dëshmitar. Dëshmoj se nuk ka zot tjetër përveç Allahut, Një dhe i Vetëm, pa shok, dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i Dërguari i Tij, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të, mbi familjen dhe shokët e tij.
- Të dashur besimtarë, gjëja e dytë që lidhet me këtë aspekt është dhënia e muslimanëve njëri-tjetrit, e njohur si sadaka. Kjo është pasuria që një person e jep vullnetarisht nga vetvetja, pasuri që jepet me dashamirësi, bamirësidhe ndihmë për të varfrit dhe nevojtarët.
Islami e ka nxitur këtë me shumë entuziazëm dhe ka inkurajuar shumë për ta praktikuar. Allahu Subhanehu va Ta’ala thotë në Librin e Tij të shenjtë:
“Ata që japin lëmoshë e që i japin Allahut një hua të mirë, qofshin burra ose gra, do t’u shumëfishohet përfitimi dhe do të kenë një shpërblim fisnik.”[El-Hadid: 18]
Kjo do të thotë se Allahu i Lartësuar shumëfishon këto sadaka, i rrit dhe i shton ato për ata, deri sa në Ditën e Kiametit do t’i gjejnë ato të mëdha sa malet.
Allahu – i Lartësuar qoftë – thotë gjithashtu:
“Ata që shpenzojnë pasuritë e tyre në rrugën e Allahut, pastaj nuk pasojnë atë që shpenzuan me lavdërim apo shqetëlsim, do të kenë shpërblimin e tyre tek Zoti i tyre; dhe nuk do të kenë frikë e as nuk do të pikëllohen.”[El-Bekare: 262]
Profeti s.a.v.s. tha: “Nuk ka njeri prej jush, përveç se Zoti i tij do t’i flasë, pa ndërmjetës; ai do të shohë anën e majtë dhe nuk do të shohë veç asaj që ka bërë, do të shohë anën e djathtë dhe nuk do të shohë veç asaj që ka bërë; dhe do të shohë para tij dhe nuk do të shohë veç zjarrin drejt fytyrës së tij. Prandaj ruajuni nga zjarri qoftë edhe me gjysmë hurme.”
Edhe Profeti s.a.v.s. tha: “Sadaka e fshehtë shuan zemërimin e Zotit.” ( Sahihul Xhami: 3766)
Profeti s.a.v.s. inkurajon dhënien e sadakas dhe shpjegon se shpërblimi dhe merita e saj nuk janë vetëm në Ahiret, por njeriu përfiton edhe në këtë botë nga ajo. Ai salallahu alejhi ue sellem , siç transmetohet në Sunen e Ebu Davudit – rahimehullah tha: “Mjekoni të sëmurët tuaj me sadaka.” Kjo do të thotë se kush ka një të sëmurë që nuk ka mundësi të shërohet me mjekësi, le të përdorë këtë mënyrë të mjekimit, përmes sadakas.
Ibn Shekik thotë: Kam dëgjuar Ibnul-Mubarekun se si një njeri e pyeti për një ulçer që kishte në gju prej shtatë vitesh; kishte pyetur mjekët, por nuk kishte përfituar nga asgjë. Ibnul-Mubarek, rahimehullah, i tha: “Shko dhe gërmo një pus në një vend që ka nevojë për ujë, shpresoj që aty të buron një burim ndërsa ty të ndalon gjaku.” Njeriu veproi sipas udhëzimit të Ibnul-Mubarekut, hapi pusin në një vend që kishte nevojë për ujë dhe u shërua nga sëmundja; Allahu Subhanehu va Ta’ala, e shëroi përmes kësaj sadake.
Sadaka është e hapur sa i përket shumës dhe përdorimit të saj; njeriu mund t’i japë çdo personi, edhe të pasurit mund ti jepet sadaka. Por më e rëndësishmja është që njeriu të kërkojë njerëzit në nevojë, të gjejë të varfrit dhe të dhurojë atyre nga pasuria që Allahu i Lartësuar i ka dhënë.
Sa më shumë të japësh sadaka dhe të shpenzosh, aq më shumë Allahu Subhanehu va Ta’ala do të të kompensojë me të mira në këtë botë dhe me të mira edhe më të mëdha në Ahiret.
- Gjithashtu, një tjetër mënyrë e rëndësishme është huaja, e cila siç e dijmë është pasuria që i jepet dikujt tjetër për t’ia kthyer pas një kohe. Kjo është një vepër e mirë që Islami e inkurajon; ajo ndihmon në plotësimin e nevojave, lehtësimin e të varfërve dhe ka shumë përfitime për njerëzit.
Disa njerëz mund të hezitojnë të pranojnë sadaka, sepse janë të vetëdijshëm dhe nuk duan të marrin dhuratë, prandaj zgjedhin huan, që të mos jenë të detyruar ndaj askujt, dhe e kërkojnë atë nga dikush që u jep hua, për ta kthyer më pas.
Profeti salallahu alejhi ve sel-lem inkurajoi ndihmimin e muslimanëve me këtë veprim. Ibn Mes’udi, radijallahu anhu, transmeton se ai tha: “Nuk ka musliman që i jep hua muslimanit dy herë, pa e kthyer atë në shpërblim të sadakas një herë.” ( Sunen ibn Maxheh: 2430)
Kjo do të thotë se nëse i jep një mijë dhe i kthen, pastaj ia jep sërish, do të ketë shpërblim si të kishte dhënë sadaka, edhe pse paratë janë ende në zotërimin e tij. Ky është një bonus nga Allahu Subhanehu ve Ta’ala.
Ky shpërblim dhe meritë është për huan e mirë, që nuk përfshin rritje, nuk ka rritje të padrejtë – kamatë dhe nuk synon përfitim personal, sepse çdo hua që sjell përfitim konsiderohet riba. Huaja është e mirë kur synon vetëm kënaqësinë e Allahut të Lartësuar .
Disa dijetarë e kanë vlerësuar huan më shumë se sadakën, sepse sadaka mund t’i jepet dikujt që nuk ka nevojë, ndërsa huan e kërkon vetëm ai që ka nevojë. Kjo e bën atë të arrijë në vendin e duhur dhe plotëson nevojën e të varfrit, sidomos kur bashkohet me lehtësimin për të, vonesën e kthimit ose faljen e borxhit plotësisht.
Profeti, salallahu alejhi ve sellem, na tregoi shembullin e një njeriu nga paraardhësit tanë, që nuk kishte shumë vepra apo adhurime, por në Ditën e Kiametit u pyet për veprat e tij. Ai tha se nuk kishte bërë shumë, përveç se kur bashkpunonte me njerëzit me tregti, u lejonte shërbëtorëve të falnin borxhin e atyre që nuk kishin mundësi. Allahu i Lartësuar tha: “Unë jam më meritor për të fal se robi im,” dhe e falën për këtë, sepse ai falte dhe lehtësonte robërit e Tij. ( Sahihul Buharij: 3451)
Në Sunenin e Tirmidhiut, nga hadithi i Ebu Hurejres – radijallahu anhu – transmetohet se Profeti – salallahu alejhi ue selam – tha: “Kush lehtëson dikë që është në vështirësi me borxhin e tij, ose ia heq barrën, Allahu do ta mbajë nën hijen e Fronit të Tij në Ditën e Kiametit.”
Kjo është një pozitë e madhe: njeriu që kërkon të gjejë pak hijë që e mbron nga nxehtësia dhe lodhja e diellit, do të gjendet i mbrojtur nga Allahu në Ditën e Gjykimit për atë vepër, sepse ka lehtësuar të varfërit dhe ka falur për ta.
Nga projektet e mira dhe të bekuara që inkurajohen për pasanikët është krijimi i projekteve të huas së mirë (elkardul-hasen), për të ndihmuar njerëzit dhe për t’ua lehtësuar borxhet, qoftë përmes projekteve të biznesit, qoftë për martesë, trajtim shëndetësor apo për qëllime të tjera të dobishme.
Sot shumë njerëz kërkojnë dikë që t’u japë hua dhe nuk e gjejnë; disa ndjekin huat me interes (riba) ose marrin hua nga bankat që nuk e kanë frikën e Allahut. Këto projekte të huas së mirë ofrojnë lehtësim dhe ndihmë për të zbutur vështirësitë e muslimanëve.
Ne e lusim Allahun Subhanehu ve Teala që të heqë shqetësimet e çdo të pikëlluari, dhe të zbusë vështirësi e të të munduarit!
Ali Bavezir
Përktheu dhe përshtati
Thirrja.org Nisma për zhvillimin e imamëve – thirrësve
