Falënderimi i takon vetëm Allahut. Atë e lavdërojmë, prej Tij ndihmë dhe falje kërkojmë, dhe tek Ai strehohemi nga të këqijat e vetes sonë dhe nga veprave të këqija që veprojmë. Këdo që e udhëzon Allahu, askush nuk mund ta humbasë, e këdo që Ai e lë në humbje, askush nuk mund ta udhëzojë. Dëshmoj se nuk ka zot tjetër përveç Allahut, Një dhe i pa shok, dhe se Muhamedi është rob dhe i Dërguar i Tij, Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të, mbi familjen dhe mbi shokët e tij.
Pas kësaj, o myslimanë, robër të Allahut: në ligjëratën e kaluar folëm për varfërinë, për shëmtinë e kësaj plage dhe për rrezikun e saj të madh, rrezik për besimin e njeriut, për akiden, për sjelljen dhe moralin, për familjen dhe shoqërinë, për mendjen dhe mendimin.
Folëm, o të dashur, se varfëria është një problem i madh që përfshin mbarë botën, e veçanërisht shoqëritë myslimane, dhe se dita-ditës dëmi e rreziku i saj shtohen e shtrihen më shumë, duke u bërë plagë e hapur për shtetet dhe popujt.
Për shembull, në Jemen, në vitin 2008, raportet zyrtare tregonin se përqindja e të varfërve ishte 45%, një shifër e madhe; por më e dhimbshme është se në raportet e fundit të vitit 2012 kjo përqindje u rrit në 75%, një shifër tronditëse që nuk sjell asnjë shenjë të mirë.
Për këtë arsye, o të dashur besimtarë, kemi nevojë të kuptojmë si trajtohet kjo çështje dhe si zgjidhet kjo nyje e vështirë, sepse është një problem i madh e i rrezikshëm. Islami ka ardhur me shumë zgjidhje të shumanshme për ta luftuar varfërinë, duke përfshirë rrugë që lidhen me individin, me shoqërinë dhe me shtetin.
Sot do të ndalemi te disa nga këto zgjidhje, për të ndriçuar rrugën me dritën e teksteve hyjnore dhe udhëzimeve profetike që kanë trajtuar këtë problem me urtësi të përsosur.
Ndër më të rëndësishmet prej këtyre zgjidhjeve është puna, përpjekja dhe kërkimi i rrizkut, një detyrë që bie mbi çdo mysliman. Këtë Islami e ka inkurajuar dhe e ka bërë nder. Ai nuk ka pranuar që myslimani të bëhet barrë për të tjerët, duke i shtrirë dorën njerëzve dhe duke jetuar nga lëmosha e të tjerëve. Allahu i Lartësuar thotë në Librin e Tij fisnik: “Ai është që ua bëri tokën të nënshtruar, andaj ecni nëpër viset e saj dhe hani nga rrikku i Tij; dhe tek Ai do të ktheheni.” [El-Mulk: 15]. Këtu Allahu ka urdhëruar për lëvizje, për përpjekje dhe për punë.
Profeti ﷺ ka treguar se ushqimi më i mirë që mund të hajë njeriu është ai që e fiton me duart e tij. Në një hadith të saktë ai ﷺ thotë: “Nuk ka ngrënë njeri ndonjë ushqim më të mirë se ai që e ka fituar me duart e tij, edhe profeti i Allahut Davudi, paqja qoftë mbi të, ushqehej me punën e duarve të veta.” ( Sahihul Buharij: 2072)
Pra, megjithëse ishte profet dhe kishte pozitë të lartë, ai punonte vetë për të jetuar.
Madje Zoti i Madhëruar i ka barazuar punëtorët që kërkojnë hallallin për të ushqyer veten dhe familjen me ata që luftojnë në rrugën e Tij. Ai thotë: “…..Zoti e di se disa prej jush do të jenë të sëmurë, disa do të udhëtojnë nëpër tokë duke kërkuar prej mirësisë së Allahut, e disa do të luftojnë në rrugën e Allahut. ….” [El-Muzzemmil: 20].
Imam Kurtubiu, Allahu e mëshiroftë, duke komentuar këtë ajet ka thënë: “Allahu i ka vënë në të njëjtin rresht luftëtarët në rrugën e Tij dhe ata që kërkojnë hallallin për të ushqyer veten dhe familjen e tyre. Kjo tregon se puna e ndershme për të siguruar jetesën është në nivelin e xhihadit.”
Në kohën e Profetit ﷺ, transmetohet nga Ka‘b ibn Uxhreh se një burrë kaloi para Profetit ﷺ. Sahabët panë fuqinë dhe zellin e tij dhe thanë: “O i Dërguar i Allahut, sikur ta përdorte këtë forcë në rrugën e Allahut!” Atëherë Profeti ﷺ u tha:
“Nëse ai përpiqet për t’u ushqyer fëmijët e tij të vegjël, është në rrugën e Allahut; nëse del për t’u kujdesur për prindërit e tij të moshuar, është në rrugën e Allahut; nëse del për të punuar që të ruajë veten nga mëkati, është në rrugën e Allahut; nëse del për të punuar për familjen e tij, është në rrugën e Allahut; por nëse del për t’u mburrur dhe për t’u krenuar, atëherë është në rrugën e djallit.” ( Tabranij: 282)
Profeti ﷺ sqaroi kështu se “rruga e Allahut” nuk është vetëm beteja e armatosur, por edhe puna e ndershme, përpjekja për të jetuar me hallall dhe për të mbrojtur veten nga lypja e varësia. Kjo është nxitja më madhështore për punë dhe për kërkimin e rrizkut me nder.
Profeti ﷺ e ka favorizuar dorën e sipërme mbi dorën e poshtme dhe ka thënë: “Dora e sipërme është më e mirë se dora e poshtme.” Dora e sipërme është ajo që jep, ndërsa dora e poshtme është ajo që merr.
Sa e bukur është historia që tregohet nga njëri prej të devotshshmëve: një njeri kishte vendosur të dilte për tregti dhe shkoi ta përshëndeste këtë njeri të devotshëm. Pak ditë më vonë, e gjeti këtë tregtarin në xhami duke u lutur dhe i tha: “Sa shpejt u ktheve?!” Ai i tregoi: “Kam parë një çudi gjatë udhëtimit tim dhe u ktheva!” Ai tregoi se kishte shkuar në një vend të shkretë për të pushuar dhe kishte gjetur një zog të verbër dhe të mangët. Mendoi me vete: “Si jeton ky zog në këtë vend të largët duke qenë i verbër dhe i paaftë për të lëvizur?” Por më vonë, një zog tjetër i sillte ushqim për të ushqyer të verbërin. Atëherë ai mendoi: “Nëse Allahu e furnizon këtë zog në këtë vend të shkretë, Ai mund të më furnizojë edhe mua në vendin tim.” Dhe kështu u ktheva.
Njeriu i devotshëm i tha: “Sa e çuditshme puna jote! Zgjedhe të jesh si ai zogu i verbër që jeton nga ndihma e të tjerëve, dhe nuk deshe të jesh si zogu tjetër që përpiqet dhe mbështet veten, dhe ndihmon të tjerët në nevojë!”
Ky është një mësim i bukur që korrigjon idenë e gabuar që kishte ky njeri, i cili mendonte se të mbështetesh te Allahu do të thotë të rrish ulur dhe të presësh që furnizimi të vijë tek ti. Kjo nuk ka qenë kurrë metodë islamike ose një koncept i drejtë.
Gjithashtu, Kur’ani i shenjtë na mëson të punojmë dhe të kërkojmë hallallin: Halifi i drejtë, Omeri, Allahu qoftë i kënaqur me të, njëherë gjeti njerëz ulur në xhami dhe u tha: “Pse po qëndroni këtu?” Ata iu përgjigjën: “Jemi të mbështetur te Allahu.” Atëherë ai mori shkopin e tij dhe i goditi duke u thënë: “Askush mos të ulet në xhami pa kërkuar rrizkun e të thotë: ‘O Allah, më furnizo me mëshirën tënde’, sepse qielli nuk do të derdhë ar apo argjend, pa punën tënde.” Allahu thotë: “Pasi të përfundojë namazi, shpërndahuni nëpër tokë dhe kërkoni nga mirësia e Allahut.” [El-Xhumua: 10].
Pra, çdo punë, edhe pse duket e vogël, e përbuzur apo e poshtëruar nga të tjerët, është më e mirë se sa të shtrish dorën për të kërkuar prej njerëzve. Puna e ndershme është rruga e nderit dhe e mbështetjes së vetes dhe familjes.
Në një hadith të saktë transmetuar nga Ebu Hurejreh, Allahu qoftë i kënaqur me të, Profeti ﷺ ka thënë: “ Më mirë për dikë është që të marrë litarin e tij, të shkojë në mal, të mbledhë drunj dhe t’i shesë për t’ia mbrojtur Allahu fytyrën e tij me dinjitet, sesa të shtrijë dorën tek njerëzit duke kërkuar prej tyre, i japin apo e privojnë.”
Edhe pse mbledhja e drurëve është një punë e vështirë dhe e përbuzur nga shumë njerëz, Profeti ﷺ e ka preferuar atë mbi faktin që njeriu të varet nga të tjerët.
Asnjë profet i dërguar nga Allahu nuk ka qëndruar pa punuar, ata të gjithë mbanin zanate dhe merreshin me punë të ndershme. Kur u pyet Profeti ﷺ: “A edhe ti, o i Dërguar i Allahut?” ai u përgjigj: “Po, kam ruajtur delet për disa qindarka”, ata më jepnin një shpërblim të thjeshtë.” ( Sahihul Buharij: 2262)
Edhe profetët e Allahut, me pozitën e lartë dhe misionin e madh, kishin zanate dhe punonin me duart e tyre: Ademi a.s. ishte bujk, Nuhi a.s. ishte marangoz, Idrisi a.s. ishte rrobaqepës, Davudi a.s. bënte armë, Musai a.s. ishte bari, dhe kjo nuk ishte turp për ta.
Po ashtu, shumë udhëheqës dhe dijetarë të mëdhenj të Islamit njiheshin për zanatet e tyre dhe nuk i atribuuan veten tek gjenealogjia e tyre e lartë, por tek puna e tyre. Njëri njihej si Zexhaxh për shkak të punës së tyre me qelq e që ishte një dijetar i madh, një tjetër “Hadhdha” këpucëtar, e tjetri “Kafal” dryndrreqës, dhe kështu me radhë. Ata nuk e konsideruan këtë turp, sepse vërtet, turpi është të shtrish dorën tek njerëzit dhe të bëhesh i varur nga të tjerët.
Kur njeriu është serioz dhe i përkushtuar për të mbajtur fytyrën e tij larg denigrimit prej varësisë nga të tjerët, ai nuk do të mbetet pa punë nëse kërkon dhe përpiqet.
Këtu lind edhe detyra e shoqërisë: njerëzit duhet ta ndihmojnë njëri-tjetrin, duke ofruar mbështetje materiale dhe morale, që çdo person të mund të gjejë punën e tij dhe të jetë i pavarur.
Nga projektet më të mira për këtë janë ato të ngritura nga tregtarët, pronarët e pasurive dhe institucionet bamirëse për trajnimin dhe kualifikimin e të papunëve, për t’i aftësuar të punojnë dhe të mos varen nga të tjerët. Siç thonë: “Mos më jep një peshk, më mëso të peshkoj; nëse më jep një peshk, ha një ditë; nëse më mëson të peshkoj, ha çdo ditë.”
Projektet e tilla duhet të mbështeten dhe të financohen, dhe njerëzit duhet të bashkëpunojnë për të ndihmuar në reduktimin e varfërisë.
Allahu e bëftë të bekuar për mua dhe për ju në Kuranin fisnik, dhe na bëftë dobi me ajetet e tij. Them atë që dëgjuat, dhe kërkoj falje nga Allahu për veten dhe për ju – me të vërtetë Ai është Falës dhe Mëshirëplotë.
Hutbja e dytë
Lavdërimi i Allahut qoftë për Atë që dërgoi të Dërguarin e Tij me udhëzim dhe fe të vërtetë, që ta shpërfaq mbi të gjitha fetë, dhe Allahu është dëshmitar i mjaftueshëm. Dëshmoj se nuk ka Zot tjetër përveç Allahut të vetëm, pa shok, me besim dhe njohuri të Tij, dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i Dërguar i Tij, paqe dhe bekim mbi të, mbi familjen dhe shokët e tij.
Pas kësaj: të dashur vëllezër, gjithashtu është e rëndësishme për atë të cilit Allahu, i Lartësuar i ka dhënë diç nga pasuria që ta ruajë dhe të menaxhojë me urtësi; sepse Allahu – i Lartësuar qoftë – thotë: “Mos e shtrëngo dorën, as mos u bëj dorëshpuar e të mbetesh i qortuar dhe i mjerë.” [El-Isra:29]
Allahu, i Lartësuar, ka lavdëruar shërbëtorët e Tij të drejtë duke thënë: “dhe ata që, kur shpenzojnë, nuk janë as dorëshpuar, as dorështrënguar, por i përmbahen të mesmes;” [El-Furkan:67] Kjo do të thotë se shpenzimi i tyre është i moderuar dhe i përshtatshëm me gjendjen e tyre; menaxhimi i mirë dhe kujdesi në përdorimin e pasurisë janë çelës për të shmangur varfërinë.
Nga shenjat që tregojnë mungesë të menaxhimit të mirë është kur disa të varfër shpenzojnë si të pasur, jetojnë si njerëz të pasur, blejnë gjëra që nuk u nevojiten dhe kujdesen më shumë për luksin sesa për nevojat e domosdoshme.
Kjo ndodh për shkak të krenarisë dhe garës mes njerëzve; nuk duan të thuhet: “Shtëpia e këtij është më e vogël se ajo e atij,” ose: “Fëmija i këtij është më mrapa se i atij,” kështu shpenzojnë pa masë dhe i mbingarkojnë veten me borxhe dhe shpenzime që nuk mund t’i përballojnë, dhe të gjitha këto për shkak të krenarisë dhe konkurrencës, gjë që nuk është aspak e mençur.
Njeriu duhet të jetojë sipas mundësive të tij dhe sipas asaj që Allahu i Lartësuar i ka dhënë pasuri, pa e tejkaluar kufirin dhe pa u përpjekur të ngjajë me të tjerët, sepse kjo do të rrisë varfërinë dhe nevojat e tij.
Më keq akoma, disa shpenzime shkojnë për gjëra pa dobi dhe të dëmshme, si duhani, cigaret elektronike etj. Shumë njerëz ankohen për varfërinë, mungesën e mjeteve, pakësinë e pasurisë, por në të njëjtën kohë shpenzojnë çdo ditë për cigare shumë para, që në fund të muajit do të ishte e barabartë me një pagë mujore.
Kjo bën që shumë familje të mbeten të varfra dhe nën barrën e varfërisë, sepse paratë që hyjnë shpenzohen në gjëra të kota dhe nuk përdoren për të mirën e tyre.
Në fund, themi se puna është një nga mjetet që ndihmojnë në luftimin e varfërisë.
Por ka njerëz që nuk mund të punojnë, si fëmijët e vegjël, të moshuarit, gratë e dobëta, ose të sëmurët që nuk mund të punojnë. Allahu, i Lartësuar ka bërë detyrë mbi të afërmit e tyre që të kujdesen për ta dhe t’i mbështesin, duke thënë: “… ndonëse, sipas Librit të Allahut, besimtarët që kanë lidhje farefisnore, janë më të afërt për njëri-tjetrin (në ndarjen e trashëgimisë). ” [En-Enfal:72], dhe: “Allah urdhëron drejtësi, bamirësi dhe dhënien e të afërmëve.” [En-Nahl:90], dhe: “
Jepja të drejtën e tij të afërmit, edhe të varfrit, edhe udhëtarit! Kjo është më e mirë për ata që e duan kënaqësinë e Allahut. Pikërisht ata do të jenë të fituarit.” [RRum: 38]
Ky shpenzim është pjesë e lidhjes së familjes, për të cilën Allahu i Lartësuar dhe Profeti ﷺ kanë urdhëruar me forcë. Sepse çfarë kuptimi ka lidhja e familjes nëse një person sheh të afërmin e tij të uritur, të vuajtur nga varfëria, pa strehë dhe pa rroba, dhe nuk i jep asgjë nga pasuria e tij? Cila çarje është më e madhe se kjo, dhe cili ofendim ndaj të afërmit është më i madh se ky? Mos ta kthejë njeriu vëmendjen tek i afërmi i tij?!
Profeti ﷺ ka thënë: dora që jep është më e lartë. Pastaj ka shtuar: “Fillo me ata që i mbulon përgjegjësia jote: me nënën dhe babanë tënd, pastaj motrën dhe vëllain tënd, më pas ata më afër dhe më afër nga të afërmit dhe familjarët.” ( Sahihu Nesaij: 2531)
Edhe Xhabir ibn Abdullahi transmeton se Profeti ﷺ ka thënë: “Fillo me veten tënde e jepi sadakë, dhe nëse mbetet diçka, dhuro për familjen tënde. Nëse mbetet diçka përtej familjes tënde, dhuro për të afërmit, dhe nëse mbetet diçka më tej, dhuro për të tjerët këndej e andej” ( Sahihul Xhami: 28) Kjo do të thotë: shpenzo pastaj për këdo që dëshiron nga njerëzit.
Dijetarët dhe juristët janë pajtuar se gruaja ka të drejtën e mbështetjes financiare nga burri i saj, sikurse që babai është i detyruar të mbulojë shpenzimet e fëmijëve të tij të vegjël, vajzës dhe djalit. Po ashtu, djali është i detyruar të mbulojë shpenzimet e babait të tij nëse ky i fundit është i paaftë. Për të tjerët nga të afërmit ka mospajtim mes dijetarëve, por nuk ka dyshim se shpenzimi për të afërmit është nga bamirësia më e madhe dhe mbajtje e lidhjes farefisnore e cila është nga veprat më të vlefshme; e assesi nuk është siç iu sugjeron djalli disa njerëzve që të japin për të tjerët dhe të harrojnë të afërmit.
Ky koncept, nëse do të zbatohej nga njerëzit, do të siguronte mbështetje reciproke dhe bashkëpunim mes të afërmve, dhe nuk do të mbetej askush i varfër.
Profeti ﷺ ka lavdëruar një grup nga njerëzit e Jemenit, Esh’arijinët, duke thënë se kur kishin ushqim më pak sesa që ju mjafton, ata e bashkonin dhe e ndanin në mënyrë të barabartë; Profeti ﷺ tha: “Ata janë nga unë dhe unë jam nga ata.” ( Sahih Muslim: 2500) Ky lloj bashkëpunimi dhe ndihme reciproke mes të afërmve është një nga mjetet për të lehtësuar varfërinë, dhe kjo është një nga veçoritë që e bën Islamin unik, duke detyruar të afërmit që të mbulojnë nevojat e të afërmve të tyre të varfër.
Ndërsa sistemet e tjera, si ato perëndimore sot, nuk kanë këtë koncept të madh; për shembull, një vajzë kur mbush tetëmbëdhjetë vjeç duhet të punojë sepse babai nuk do të shpenzojë për të dhe ajo nuk mund ta padisë para gjykatës për këtë, ndërsa në Islam i afërmi që ka detyrim për shpenzim mund ta padisë të afërmin e tij për këtë, sepse është një e drejtë e detyrueshme që Allahu e ka caktuar.
Gjithashtu, një nga zgjidhjet që solli Islami për të kufizuar varfërinë është ndalimi i shumë transaksioneve që çojnë në varfëri ose përkeqësim të saj, ose që shfrytëzojnë nevojat e të varfërve.
Nga më të rëndësishmet është ndalimi i kamatës (riba), të cilin Allahu e ka konsideruar luftë ndaj Tij dhe të Dërguarit dhe ka kërcënuar me dënim të ashpër; sepse ajo shfrytëzon nevojat e të varfërve dhe përkeqëson varfërinë në shoqëri.
Po ashtu, është ndaluar monopoli, për të cilin Profeti ﷺ tha: “ Monopol nuk bën askush tjetër përveç mëkatarit” ( Sahih Muslim: 1605) ku tregonte se pengimi i nevojave të njerëzve dhe më pas shitja e tyre me çmime të larta është i ndaluar për të mbrojtur interesat e të varfërve.
Ka edhe zgjidhje të tjera që do t’i diskutojmë në hutbën e ardhshme.
Përmbledhje e zgjidhjeve që solli Islami:
- Puna dhe fitimi që kërkohet nga çdo individ.
- Kursimi në shpenzime dhe shmangia e teprimitdhe shpenzimeve të kota.
- Shpenzimi nga të pasurit për të afërmit e tyre të varfër.
- Ndalimi i transaksioneve që çojnë në shtim të varfërisë.
Lutemi që Allahu – i Lartësuar qoftë – të na largojë varfërinë, sëmundjet dhe vështirësitë.
Ali Bavezir
Përktheu dhe përshtati
Thirrja.org Nisma për zhvillimin e imamëve – thirrësve
